Dilbilgisi Kuralları

Arkadaşlar maalesef ki arşivimize gelen çoğu hikayede Türkçe hataları çok fazla. Ben hiçbir zaman çok iyi bir Türkçe'ye sahip olduğumu iddia etmedim, sitemize gönderilen hikayelerin de denildiği gibi muhteşem bir edebiyat ve dilbilgisine sahip olmasını beklemiyoruz, ancak okuma yazma bilen herkesin gözüne batacak hatalar hikayelerin kalitesini düşürmektedir. O yüzden hikayelerimizi göndermeden önce bu kaynakçayı bir taramak, hatalarımızı düzeltmek hem hikayenizin onaylanma sürecini hızlandırır, hem sizi geliştirir.

Kaynak olarak iki büyük site ismi vereceğim, bunlardan güvenle yararlanabilirsiniz.

Bir sözcüğün ne anlama geldiğini bilmiyorsanız:

• Türk Dil Kurumu Sözlük
• Dil Derneği Sözlük
  

Bir sözcüğün nasıl yazıldığından emin değilseniz:

• Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu
• Dil Derneği Yazım Kılavuzu

Şimdi sık rastlanan dilbilgisi hatalarını bir gözden geçirelim.

Sık Karşılaşılan Dilbilgisi Hataları

1) İster yabancı dilde ister Türkçe olsun özel isimler büyük harfle yazılır, özel isimlere gelen ekler kesme işareti (') ile ayrılır.

YANLIŞ: ahmete, Ayşenin, mugglelar, bulanık, hogwartsın..
DO?RU: Ahmet'e, Ayşe'nin, Muggle'lar, Bulanık, Hogwarts'ın..

2) Her cümlenin sonunda mutlaka bir noktalama işareti olmalıdır. Bu cümle tırnaklar içerisinde olsa bile noktalamayla bitmelidir.

YANLIŞ: Ali, "Nasılsın" dedi.
DO?RU: Ali, "Nasılsın?" dedi. 

3) Her noktalama işaretinden sonra yeni bir cümleye başlarken bir tane boşluk bırakmak, hikayenizin görünüşünü güzelleştirir. Virgülden sonra bırakılan boşluklar daha da muhteşemdir. 

KÖTÜ: Ali cümlesini bitirdikten sonra neden noktalama işareti koyması gerektiğini anlayamıyordu.Hele ki boşluk bırakmak!Çok saçmaydı!Ne vardı yani bırakmasa?Okuyucuların gözleri o kadar mı bozuktu!

GÜZEL: Ali cümlesini bitirdikten sonra neden noktalama işareti koyması gerektiğini anlayamıyordu. Hele ki boşluk bırakmak! Çok saçmaydı! Ne vardı yani bırakmasa? Okuyucuların gözleri o kadar mı bozuktu!

4) Paragraflar enter'la atlanarak belirtilmelidir, diyaloglar arası enter koymak hayat kurtarır.

5) Diyaloglarda italik (italic) veya kalın (bold) kullanımına gerek yoktur. Fanfiction yazımında genel olarak benimsenen tarz, karakterlerin düşüncelerini italikle yazmak, bunun dışında başlıklarda kalın (bold) kullanmaktır.

ÖRNEK: Acaba o da mı bu dilbilgisi hatasını yapıyor? diye düşündü Glenien, önündeki yeni gelen hikayeye bakarak.

6) Diyalogları yazarken şu tarzlar kullanılabilir:

ÖRNEK 1: Normal cümle akışında virgül, boşluk ve tırnak kullanmak.

Ayşe, "Merhaba.." diyerek konuşmaya katıldı.

ÖRNEK 2: Başına karakterin ismi yazılarak boşluk, kısa tire veya uzun tire işareti kullanmak.

Ayşe -Merhaba Ali.

Ali -Nasılsın Ayşe?

ÖRNEK 3: Karakterin isminden sonra virgül, boşluk ve tire kullanmak. Türkçe'ye uygun olmasa da, yazım açısından kolaylığı nedeniyle bu yazım türüne de izin verilmektedir.

Ali, "Nasılsın Ayşe?"

Ahmet, "Bırak Ayşe'yi yeter."

ÖRNEK 4: Tırnak işaretini paragraflarda kullanmak.

Ali'nin gözleri Ayşe'yi buldu.

"Nasılsın Ayşe?"

Ahmet öfkeyle Ali'ye döndü.

"Bırak Ayşe'yi yeter!"

ÖRNEK 5: Karakter ismi yazmadan tire kullanmak.

-Ayşe! Geri dön!

-Hayır Ahmet, dönmeyeceğim!

7) Bağlaç olan "de" eki ayrı yazılır. Bunu ayırt etmenin kolay bir yolu vardır, dahi anlamına gelen "de" ekini çıkarttıktan sonra anlam bozulmuyorsa bağlaçtır. Ayrıntılı bilgi için tıklayın.

YANLIŞ 1: Alide onu gördü.
DO?RU 1: Ali de onu gördü.

YANLIŞ 2: Pekte güzel bir kızdı.
DO?RU 2: Pek de güzel bir kızdı.

8) Bağlaç olan "ki" eki ayrı yazılır. Ayrıntılı bilgi için tıklayın.

YANLIŞ: Öyle güzeldiki.
DO?RU: Öyle güzeldi ki..

9) Soru eki "mi, mı, mu, mü" ayrı yazılır. Ayrıntılı bilgi için tıklayın.

YANLIŞ: Geldinmi?
DO?RU: Geldin mi?

10) Geniş zaman fiil çekimiyle ilgili yapılan yanlışlar (Ayrıntılı bilgi için tıklayın.)

YANLIŞ: Eve gelicek.
DO?RU: Eve gelecek.

Eğer diyaloglarınızda konuşma dili olarak tabir edilen gevşek bir Türkçe kullanmak istiyorsanız, buradaki gevşemeler, kesme işaretiyle belirtilerek Türkçe'ye uygun hale getirilebilir.

ÖRNEK: "N'aber?" dedi Ali, "Hani eve gel'cektin?"

11) İkilemelerin yazılışı (Ayrıntılı bilgi için tıklayın.)

YANLIŞ: başbaşa, dizdize, elele..
DO?RU: baş başa, diz dize, el ele..

12) Bu kelimeleri doğru yazıyor musunuz?

DO?RU: Biraz, birbiri, birçok, birkaç, birtakım, her biri, her şey, her zaman, herhangi, hiçbir şey, hiçbiri.

13) Ayrı yazılan birleşik kelimeler

Etmek, edilmek, eylemek, kılmak, kılınmak, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller herhangi bir ses düşmesine veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır.

DO?RU: alt etmek, arz etmek, azat etmek, boş olmak, dans etmek, el etmek, göç etmek, ilan etmek, kabul etmek, kul etmek, kul olmak,  not etmek, oyun etmek, sağ olmak, söz etmek, terk etmek, var olmak, yok etmek, yok olmak

14) İki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz.

ÖRNEK: Bir zamanlar -bu zamanlar çok da uzak değildir, bundan iki yıl önce- Türkçe'yi düzgün kullanamayan bir Ali vardı.

15) Tek tırnak işareti ( ' ') ancak çift tırnağın içinde yeniden tırnak lazımsa kullanılabilir.

16) Üç Nokta

Türkçe'de yan yana üç nokta ( ... ) olarak kullanılan bu noktalama işareti, internet kullanımında yan yana iki nokta ( .. ) olarak görülebilmektedir. Bunu kullanmanızda sorun yoktur, ancak nokta kullanılacak yerde sürekli üç nokta kullanmazsanız çok güzel olur.

KÖTÜ: "Merhaba..." dedi Ahmet... "Çok üç nokta severim ben..." diye ekledi... Zaten üç nokta olmazsa Ahmet'in hali yamandı... Nasıl anlatacaktı o derin duygularını üç nokta olmadan...

GÜZEL: "Merhaba," dedi Ahmet, "Üç noktayı doğru olarak kullanırım ben." diye de ekledi, zaten üç nokta olmadan da Ahmet derin duygularını güzelce anlatabiliyordu. Ahmet pratik bir insandı.

Karşılaşılan hatalar arttıkça bu liste de büyüyecektir :) İlginize, dikkatinize ve titizliğinize şimdiden teşekkürler!